Natturustofa Vestfjarda

Stuðst er við greinar sem hann samdi sjálfur og hafa verið skrifaðar um hann en ekki síður steina- og jarðfræðisafnið hans og dagbækur sem erfingjar Steins afhentu Náttúrugripasafni Bolungarvíkur árið 1998.

Sýningin er farandsýning, styrkt af Menningarráði Vestfjarða og var fyrst sett upp í Náttúrugripasafni Bolungarvíkur árið 2010 en er nú komin upp í Þróunarsetrinu á Hólmavík. Ekki hefur verið ákveðið hvert hún fer næst.

Í Þróunarsetrinu á Hólmavík eru ýmsar stofnarnir til húsa s.s. Strandabyggð, Menningarráð Vestfjarða, Félagsþjónusta Stranda og Reykhólahrepps, Þjóðfræðistofa og starfstöðvar frá Fræðsluskrifstofu Vestfjarða, Atvinnuþróunarfélagi Vestfjarða og Náttúrustofu Vestfjarða. Sýningin er opin á opnunartíma hússins frá 8-16 virka daga.

Vetrarfuglatalningum er lokið á norðanverðum Vestfjörðum þennan veturinn. Talið var í Bolungarvík, Óshlíð, Skutulsfirði, Álftafirði, Súgandafirði, Önundarfirði og Dýrafirði í kringum áramótin. Samtals voru taldir um 17.500 fuglar og 35 tegundir. Mest var æðarfugli eða tæplega 10.000 fuglar. Hávellur voru rúmlega 1600, hvítmáfur 1220, ógreindir máfar (hvít- eða bjartmáfur) 1040, snjótittlingur tæp 1100 og aðrar tegundir voru undir þúsund. Af flækingum voru þrír æðarkóngar, tveir gráþrestir og einn svartþröstur. Sá síðast nefndi er reyndar varpfugl á Íslandi en telst frekar til flækingsfugla á Vestfjörðum. Óvenjulega stór hópur (30) sást af lóm í Önundarfirði. Nánar um fjölda má sjá í töflunni hér fyrir neðan.

Það náðist ekki að telja eitt svæði og tvö voru aðeins talin að hluta. Eitt svæðið er Óshlíðin en vegna snjóflóða (17 sem náðu yfir veg) þá var leiðin alveg ófær. Það náðist samt að telja 1/3 af því svæði. Öll svæði voru talin úr bíl nema eitt sem var Tungudalur á Ísafirði, það svæði var talið á gönguskíðum.

Gráþröstur á Ísafirðii í desember (mynd Ágúst Svavar Hrólfsson). Tveir sáust í Tungudal á Ísafirði í talningunni.

Talningarfólk: Böðvar Þórisson, Cristian Gallo, Erla Sighvatsdóttir, Guðjón Torfi Sigurðsson, Gunnar Sigurðsson, Hildur Halldórsdóttur, Hilmar Pálsson, Páll Janus Hilmarsson, Petrína F. Sigurðardóttir, Sighvatur J. Þórarinsson og Þorleifur Eiríksson.

Vegna ófærðar verður kynningarfundi um ofanflóðavarnir í Gleiðarhjalla sem halda átti klukkan 18 í dag, frestað. Stefnt er að því að halda fundinn fimmtudaginn 19. janúar klukkan 20. Nánar auglýst síðar.

Söðlasmiður fannst á Ísafirði

Skordýr af bjöllu tegundinni Carabus coriaceus, sem gæti kallast Söðlasmiður, fannst í Húsasmiðjunni rétt fyrir jól. Bjallan var hálfdauð þegar Aðalheiður Jóhannsdóttir fann hana. Líklega hefur skordýrið komið hingað með mosa sem notaður er til að halda raka á plöntum.

Söðlasmiðurinn er með stærstu bjöllum ættarinnar Carabidae en hann getur náð allt upp í 4 cm á stærð og er algengur í laufskógum og blönduðum skógum Evrópu. Aftari vængjaparið er visnað og er því bjalla ófleyg. Söðlasmiðurinn er náttfari og nærist aðallega á sniglum, ánum og lirfum annarra skordýra með því að nota stóra kjálkann sem hann hefur til að veiða. Uglur og leðurblökur veiða hann og éta.

Þekktasti fulltrúi ættarinnar Carabidae á Íslandi er járnsmiður (Nebria rufescens). Flest skordýr af ættinni Carabidae , bæði lirfur og fullorðin dýr eru rándýr og nærast á skordýrum sem eru oft skaðvaldar fyrir plöntur. Það góða við að hafa járnsmiði er að þeir vernda fyrir meindýrum og líklega er það þaðan sem hjátrúin um að drepa járnsmið boði ógæfu hefur komið.

Leather beetle found in Ísafjorður

A specimen of Carabus coriaceus also known as leather beetle was found (thanks to Heiða Jóhannsdóttir) close to death in Húsasmiðjan in Ísafjörður just before Christmas, most likely imported in a bag of moss used as moisturiser for plants.

This ground beetle is among the biggest in the family Carabidae, its size can reach up to 4 cm and it is widespread in the deciduous and mixed forests of Europe. Its hind wings are strongly reduced and therefore the animal is flightless. It is active in the night and preys mainly on slugs, worms and other insect’s larvae by using its big jaws. It is instead preyed by bats and owls.

The most known representative of the family Carabidae in Iceland is Járnsmiður (Nebria rufescens). Most carabid beetles, both larvae and adults, are predators and therefore act as natural pesticide preying on animals which often are pests of plants. It´s good ability as pest control could be the reason why it is considered bad luck to kill this beetle!

Frummatsskýrsla um „ofanflóðavarnir neðan Gleiðarhjalla á Ísafirði“ hefur verið lögð til athugunar og kynningar hjá Skipulagsstofnun. Skýrslan fer í auglýsingu rétt fyrir eða eftir áramót og hefst þá formlega kynningarferlið. Skýrsluna er hægt að nálgast hér fyrir neðan ásamt teikningum og fylgiskjölum.

Kynningarferlið tekur 6 vikur og hefst það þegar frummatsskýrslan hefur verið auglýst. Allir geta komið með ábendingar og/eða athugasemdir við framkvæmdina (frummatsskýrsluna) en þær þurfa að berast Skipulagsstofnun innan kynningartímans.

Ísafjarðarbær mun kynna framkvæmdina fyrir opnum fundi í byrjun janúar og verður fundurinn auglýstur fljótlega.

Ofanflóðavarnir neðan Gleiðarhjalla á Ísafirði – frummatsskýrsla (PDF 6,1mb)

Teikningar voru unnar af Verkís nema hættumatskort 2008 sem var unnið af Veðurstofu Íslands.

Fornleifaathugun 2011 – Margrét Hallmundsóttir Náttúrustofa Vestfjarða (PDF 0,1mb)

Fornleifaskráning 2002 – Ragnar Edvardsson og Ruth A. Maher Náttúrustofa Vestfjarða og Fornleifastofnun Íslands (PDF 5mb)

Uppgræðsla – Hafdís Sturlaugsdóttir Náttúrustofa Vestfjarða og Erla B. Kristjánsdóttir Teiknistofan Eik (PDF 0,2mb)

Fornleifadeild Náttúrustofu Vestfjarða ásamt fimm evrópskum samstarfslöndum hlaut á dögunum styrk að upphæð fjörtíu og fimm milljón króna frá Menntaáætlun Evrópusambandsins til tveggja ára . Verkefnið ber heitið Fostering Adult Learner Empowerment Throug Storytelling and Floklore eða FALESAF. Verkefnið miðar að því að gefa fullorðnu fólki tækifæri á að miðla þekkingu sinni og sögum til yngri kynslóða. Einnig verður skoðaður sameiginlegur söguarfur þeirra þjóða sem að verkefninu koma og reynt að tengja rætur þeirra saman í samevrópskri sagnahefð. Tónlist er stór hluti verkefnisins þar sem forn kveðskapur, rímur og þjóðlagatónlist brúa bilið milli kynslóða og færa saman ólíka menningarheima innan Evrópu.

Verkefnið FALESAF er miðstýrt Grundtvig verkefni eða (Grundtvig multilateral project ) og auk Íslands taka þátt í verkefninu England, Írland,Þýskaland og Búlgaría. Miðað er við að senda um 80 manns á milli landa í tengslum við verkefnið og á Íslandi verður vikulöng vinnusmiðja þar sem íslenskir sagnamenn, kvæðafólk og tónlistarmenn munu hitta íslenska og erlenda þátttakendur og miðla af þekkingu sinni. Vinnusmiðjan á Íslandi verður haldin í fagurri náttúru Vestfjarða þar sem Hrafnseyri við Arnarfjörð verður miðpunktur.

Fimmtudaginn 17. nóvember kl. 17 – 18 (kl. 5 – 6 síðdegis) verður annar fyrirlesturinn í námskeiðaröð á vegum Fræðslumiðstöðvar Vestfjarða, Náttúrstofa Vestfjarða og Rannsóknaseturs Háskóla Íslands, um náttúrufræðileg efni.

Dr. Þorleifur Eiríksson dýrafræðingur og forstöðumaður Náttúrustofu Vestfjarða mun þá fjalla um smádýrin í umhverfi okkar og þá undraveröld sem þau skapa. Þorleifur mun fjalla um hvaða dýr þetta eru – flokkun þeirra – helstu hópa – lífsferla – lifnaðarhætti – mikilvægi og hvort einhver þeirra beri að varast.

Fyrirlesturinn verður haldinn í húsakynnum Fræðslumiðstöðvarinnar að Suðurgötu 12 en verður jafnframt sendur í gegnum fjarfundabúnað til annarra staða á Vestfjörðum þar sem áhugi er á að vera með.

Þátttökugjald eru 1.000 kr.
Ekki er þörf á að skrá sig, en það er þó unnt á vef Fræðslumiðstöðvarinnar, www.frmst.is, eða í síma 456 5025.

Gunnar Sigurðsson las upp úr ævisögu Þórðar á Sæbóli - Á torgi lífsins. Hægt er að lesa kafla upp úr henni hér.

Bæjarstjóri Bolungarvíkur, Elías Jónatansson sagði nokkur orð ásamt Þorleifi Eiríkssyni fyrir hönd Ósvarar og þökkuðu þeir Ragnari fyrir bátinn.

Framkvæmdaraðili er Ísafjarðarbær en Framkvæmdasýsla ríkisins hefur umsjón með framkvæmdunum. Umsjón með mati á umhverfisáhrifum hefur Náttúrustofa Vestfjarða og er Þorleifur Eiríksson verkefnastjóri. Verkís og Ísafjarðarbær koma að verkinu með ýmislegum hætti, til dæmis með ráðgjöf og hönnun garðanna. Fleiri aðilar/stofnanir koma einnig að verkinu.

Tillöguna má hlaða niður á þessari síðu ásamt teikningum. Öllum er frjálst að koma með ábendingar og/eða athugasemdir við matsáætlunina og skulu þær hafa borist skriflega fyrir 6. september 2011 til Skipulagsstofnunnar, Laugavegi 166, 150 Reykjavík eða á skipulagsstofnun@skipulagsstofnun.is.

Bæklingurinn samanstendur af korti (1:100.000), tegundalista fyrir ákveðin svæði, texta um svæðin og myndum af fuglum. Vestfjörðum má skipta upp í 12 kort og þar með 12 bæklinga. Fyrir styrkinn er áætlað takist að búa til fjögur kort af þessum tólf. Þau kort sem verða fyrir valinu í fyrstu eru þau svæði þar sem upplýsingar um fugla eru nægjanlegar og aðgengilegar.

Á vefnum eru drög að fyrsta kortinu og er öllum frjálst að hlaða því niður. Taka verður fram að þetta eru drög og því getur t.d. umbrot og texti breyst í loka útgáfunni. Allar ábendingar varðandi kortið munu vera velþegnar og má senda þær á:

Nóg hefur verið að gera hjá fornleifadeild Náttúrustofu Vestfjarða á þessu ári þrátt fyrir miklar þrengingar í íslenskri fornleifafræði. Fornleifadeildinn er þátttakandi í 4 evrópuverkefnum sem hefur orðið þess valdandi að starfsmenn Náttúrustofu þeytast um Evrópu. En það sem af er árs hafa 15 manns farið utan í tengslum við verkefni sem fornleifadeild Náttúrustofunar tekur þátt í.

Auk þessa hefur fornleifadeildin sinnt minni skráningarverkefnum um allt land, bæði á Vestfjörðum og sunnan heiða. Fornleifaskráning í Þjóðgarðinum á Þingvöllum hélt áfram og hafa mjög athyglisverðir og óþekktir hlutir komið í ljós á Þingvöllum, sú vinna verður tekin upp aftur á haustmánuðum.

Fornleifadeild Náttúrustofu Vestfjarða hefur verið þátttakandi í verkefninu European Archaeology Skills Exchange undanfarin 3 ár . Hafa háskólanemar frá Englandi og Skotlandi komið og unnið í rannsóknum á vegum Náttúrustofunar bæði á Strákatanga á Ströndum, Koti á Rangárvöllum og Kolkuósi í Skagafirði. Á þessum 3 árum hafa 15 nemar komið og starfað við þessa uppgrefti og hefur árangur af þessu samtarfi verið mikill. Margir nemendur hafa snúið aftur til Íslands, nokkrir eru að vinna að lokaverkefnum tengdum rannsóknum sem þeir unnu við á vegum Náttúrustofunar. Að þessu sinni komu til landsins sex nemar frá Bretlandi og Skotlandi og munu þau vera við rannsóknir á Kolkuósi og taka þátt í vettvangsskólanum á Hólum í Hjaltadal ásamt því að starfa við uppgröft í Koti á Rangárvöllum. Í september mun svo hópur frá Evrópu koma og taka þátt í að byggja endurgerð af víkingaaldar jarðhýsi í tengslum við verkefnið Green Village sem Náttúrustofa tekur þátt í.

Næg verkefni eru framundan hjá fornleifadeild út árið og fram á það næsta og erum við þegar farin að hlakka til að takast á við verkefni næsta sumars.

Náttúrustofa Vestfjarða fékk úthlutað styrk úr Náttúruverndarsjóði Pálma Jónssonar nú á dögunum.

Styrkurinn var veittur vegna verkefnisins „Sjálfbærni villtra lyfja-og seiðplantna á Íslandi“ og var að upphæð 1.000.000,-

Markmið með verkefninu er að gera rannsókn á hvernig hægt sé að nýta villtar íslenskar jurtir á sjálfbæran hátt svo ekki sé gengið á þolmörk þeirra. Einnig að hægt verði að nýta þessar leiðbeiningar þegar votta á nýtingu svæða á sjálfbæran hátt. Hafist verður handa á næstu dögum en verkefnið verður unnið á Ströndum. Gert er ráð fyrir að þetta verði langtímarannsókn og taki að minnsta kosti 8 ár.

Dagur hinna villtu blóma verður haldinn sunnudaginn 19. júní næstkomandi. Þann dag gefst fólki víðs vegar um landið kostur á að fara í tveggja tíma gönguferð um nágrenni sitt án endurgjalds, og fá leiðsögn um algengustu plöntur sem þar vaxa. Náttúrustofa Vestfjarða tekur þátt í þessu átaki með Flóruvinum og verður farið á Hólmavík og á Ísafirði. Farið verður frá Flugstöðinni á Hólmavík kl. 10:30 og gengið um Kálfanesland og yfir í Stakkamýri. Leiðsögumaður verður Hafdís Sturlaugsdóttir starfsmaður Náttúrustofunnar.

Farið verður frá bílastæði tjaldsvæðisins í Tungudal á Ísafirði kl. 14:00. Leiðsögumaður verður Kristjana Einarsdóttir starfsmaður Náttúrustofunnar. Hvetjum alla til að mæta og eiga góðan dag í náttúrunni.

Þetta hret sem nú er að ganga yfir hefur misjöfn áhrif á varpfuglana. Þeir fuglar sem eru byrjaðir í varpi geta reynt að harka þetta af sér eins og sést á myndinni (sandlóa). Aðrir gefast upp og reyna aftur síðar. Smáfuglar gætu átt erfitt með að ná sér í fæðu og geta því epli, maískorn o.fl. hjálpað þeim að þrauka þetta hret.

Eftir páska hafa nemendur við Grunnskólann á Hólmavík farið með og hjálpað til við vitjun á fiðrildagildrum í Stakkamýri og við Þverárvirkjun. Vitjað er um gildrurnar á hverjum föstudegi frá miðjum apríl til byrjun nóvember. Nemendur munu aðstoða við vitjun gildranna fram að lokum skólans og möguleiki er að halda áfram á nýju skólaári í haust. Nemendurnir fá fræðslu um þau skordýr sem sjást í gildrunum og sérstaklega um lífsferil fiðrilda. Einnig fá þau fræðslu um gróðurlendið sem gildrurnar eru í.

Föstudaginn 6. maí 2011 fór hópur úr 7. bekk ásamt kennara sínum Hrafnhildi Guðbjörnsdóttur til að vitja um gildruna. Í Stakkamýri veiddist eitt fiðrildi og nokkrar flugur en í gildrunni við Þverárvirkjun voru 31 fiðrildi og 36 flugur af mismunandi tegundum. Hópurinn var mjög áhugasamur og fannst gaman að fá að skoða fiðrildi og krækilyngsblóm með stækkunargleri.

Bleshæna (Fulica atra) var í höfninni í Bolungarvík í gær (17. apríl). Hún er flækingur hér á landi en er tiltölulega algeng í Evrópu og er útbreiðsla hennar alla leið til Asíu. Bleshæna er farfugl í norður Evrópu og er líklegt að hún hafi verið á leiðinni eitthvað norður þegar hún endaði í Bolungarvík. Búsvæði hennar eru aðallega vötn og tjarnir. Fæða hennar er bæði úr plöntu- og dýraríkinu en er þó aðallega vatnagróður.

Það hafa 271 fugl sést hér á landi frá 1819-2006¹ svo þetta er tiltölulega algengur flækingur. Bleshæna sást í apríl 2003 á sama stað þ.e. í höfninni í Bolungarvík.

Áhöfnin Gunnbirni ÍS fékk óvenjulegan gest norður af landinu í gær (11. apríl). Hann var fangaður og færður til hafnar á Ísafirði. Þessi gestur er sjaldgæfur flækingur, skeggþerna (Chlidonias hybrida). Helst er hægt að lýsa henni sem lítilli kríu.Varpkynni hennar eru í suður og suðaustur Evrópu, Asíu og Ástralíu. Hún verpur við vötn, ár og annað votlendi. Hefur vetursetu í Afríku. Er sjaldgæfur flækingur á Bretlandseyjum og hefur aðeins sést tvisvar áður hér á landi.

Skeggþernunni var gefin loðna að éta og síðan sleppt upp úr hádeginu í Bolungarvík. Hún sást síðast á flugi í átt að höfninni.

Heiðlóur sáust í Dýra-, Önundar- og Steingrímsfirði síðast liðinn sunnudag og í gær sáust þær á Ísafirði og í Bolungarvík. Tildrur sáust í Dýra-, Önundar- og á Ísafirði á sunnudaginn.

Í gær voru 160 margæsir á Ísafjarðarpolli og ein við Ósvör í Bolungarvík. Um 30 margæsir sáust í Álftafirði þann 10. apríl. Margæs er með vetrarstöðvar á Írlandi og kemur við á Íslandi á leið sinni til Kanada. Þær eru flestar í nágrenni Reykjavíkur (Grunnafjörður, Álftanes) en einnig í Álftafirði á Snæfellsnesi. Á Vestfjörðum sjást stundum nokkrar en líklega hefur aldrei sést svona stór hópur á Ísafjarðarpollinum.

Guðmundur A. Guðmundsson fuglafræðingur hjá Náttúrufræðistofnun hefur séð um vöktun á þeim hér á landi og má finna meiri upplýsingar um lífshætti þeirra á heimasíðu Náttúrufræðistofnunar.

Landsvölur hafa verið að sjást á landinu um helgina. Ein sást á Laugalandi í Ísafjarðardjúpi, ein á Patreksfirði og ein í Bolungarvík (sjá mynd). Landsvölur flækjast oft til Íslands á vorin og hafa stundum orpið hér á landi.

Mikið hefur verið af æðarkollu í Húsavík við Steingrímsfjörð. Þegar farið var að kanna málið kom í ljós að í fjörunni var fullt af loðnu sem rekið hafði á land. Einnig var sjórinn svartur af loðnu upp í fjöru. Loðnuhrogn voru líka í sandinum þar sem loðnunnar lágu. Líklegt er að æðarfuglinn hafi verið að éta loðnuhrogn eða jafnvel loðnuna sjálfa.

Loðnan (Mallotus villosus) er uppsjávarfiskur en hrygnir botnlægum eggjum. Hún lifir í Norður-Atlantshafi, í Barentshafi, við Ísland, Grænland og Kanada. Mikilvægasta fæða loðnunnar eru krabbaflær og ljósáta. Flestir fiskar éta loðnu einhvern tíman á æviskeiði sínu. Loðnan gengur til hrygningar í mars og verður þá auðveld bráð fyrir aðra fiska því hún verður svifasein þegar hrognafylling eykst. Eftir hrygningu drepst loðnan í flestum tilfellum.

Þanggeit (Caprella septentrionalis) er mjög sérkennileg marfló sem getur orðið allt að 3 cm á lengd. Hún er græn- eða rauðbrúnleit á lit og er mjög algeng í þangfjörum og heldur sér á þörungunum með þremur öftustu útlimapörunum. Þessi dýr voru veidd í Pollinum á Ísafirði og kerlingin í myndskeiðinu fæddi 64 unga á Nátturústofunni.

31. mars 2011
Fimmtudaginn 31. mars nk. kl. 12:15-12:45 flytur Þorleifur Eiríksson, dýrafræðingur á
Náttúrustofu Vestfjarða, erindi sitt: "Er úrgangur frá fiskeldi vandamál?"

25. febrúar 2011
Elísabet Pétursdóttir á Inggjaldssandi hefur verið að fylgjast með tveimur vepjum (Vanellus Vanellus) við bæinn. Laugardaginn 19. febrúar sá hún staka vepju en þær voru orðnar tvær skömmu síðar. Þær hafa mest haldið sig í mýrinni skammt neðan við bæinn eða við fjárhúsin og hafa verið að kroppa skordýr úr heymoði.

22. febrúar 2011
Fimmtudaginn 24. febrúar nk. kl. 12:15-12:45 flytur Yann Kolbeinsson, líffræðingur á
Náttúrustofu Norðausturlands, erindi sitt: "Komur amerískra flækingsfugla til landsins"

Hér má sjá hvar er hægt að fylgjast með erindinu:

17. febrúar 2011
Föstudaginn 18. febrúar mun Georg Haney umhverfisfræðingur hjá Náttúrustofu Vestfjarða flytja erindi undir yfirskriftinni ,,Visual Impact Assessment of Small- Scale Mining in Iceland: A tool for Municipal Planning and Decision Making." Í erindinum mun Georg fjalla um matstæki sem hann þróaði í meistaraprófsritgerð sinni til Msc prófs í umhverfis- og auðlindafræðum við Háskóla Íslands. Erindið verður flutt í Háskólasetri Vestfjarða og byrjar klukkan 12:10. Allir velkonmir.

17. febrúar 2011

Náttúrustofa Vestfjarða hóf verkefni um vöktun náttfiðrilda vorið 2010. Verkefnið er í samvinnu við Náttúrufræðistofnun Íslands. Tvær ljósgildrur voru settar upp til að fylgjast með fiðrildunum, önnur í Syðridal í Bolungarvík og hin í Þiðriksvalladal hjá Hólmavík. Búsvæðið í Syðridal er staðsett í lyngmóa og graslendi, en í Þiðriksvalladal er það staðsett í lyngmóa.

Söfnun fiðrildanna hófst í júní og lauk í nóvember og voru sýnum safnað vikulega og þau greind.

Í Syðridal náðust 5373 fiðrildi af 26 tegundum. Algengustu tegundirnar voru Klettafeti Enthephria caesiata (70%) og Grasveifari Eana osseana (13,5%)

Í Þiðriksvalladal náðust 3178 fiðrildi af 24 tegundum. Algengustu tegundirnar voru einnig Klettafeti (40%) og Grasvefari (40%).

Nokkrar sjaldgæfari tegundir fundust svo sem: Gammayglur Autographa gamma, Gráygla Rhyacia quadrangular og Barrvefari Zeiraphera griseana.

Fyrsta fræðsluerindi SNS á þessu ári kemur frá Náttúrustofu Vesturlands. Þá mun Menja von Schmalensee líffræðingur flytja erindi sem heitir: "Framandi og ágengar tegundir á Íslandi" Fyrirlesturinn hefst kl. 12:15 og stendur til kl. 12:45, fimmtudaginn 27. janúar. Hægt verður að fylgjast með erindinu á Hólmavík og í Bolungavík. Sjá nánar mynd hér að neðan.

Málþing Erfðanefndar landbúnaðarins í tilefni af ári líffræðilegrar fjölbreytni

Náttúrustofur eru sjö talsins og staðsettar í öllum landshlutum. Þar starfar hópur fagfólks á ýmsum fræðasviðum.
Náttúrustofurnar hafa myndað Samtök náttúrustofa (SNS) og standa nú fyrir fróðlegum fræðsluerindum í fjarfundabúnaði víðs vegar um landið.

Fimmtudaginn 25. nóvember n.k. kl. 12:15-12:45 flytur Gunnar Þór Hallgrímsson, líffræðingur á
Náttúrustofu Reykjaness, erindi sitt: “Farhættir íslenskra sílamáfa”
Á meðfylgjandi auglýsingu má sjá hvar hægt er að fylgjast með erindinu.

Tveir nýir starfsmenn hafa byrjað hjá Náttúrustofu Vestfjarða nú á haustdögunum.

Hulda Birna Albertsdóttir byrjaði hjá Náttúrustofunni nú í september og vinnur við verkefni í gróðurkortagerð. Hún sér einnig um örnefnaskráningu og önnur tilfallandi verkefni í kortagerð. Hún er útskrifuð með Bs gráðu í Umhverfisskipulagi við Landbúnaðarháskóla Íslands. Hulda er fæddur og uppalinn Bolvíkingur og mun hafa starfstöð þar.

Georg Haney var ráðinn á starfstöðina í Vesturbyggð. Hann kemur frá Þýskalandi og hefur búið á Íslandi í fjögur ár. Hann er útskrifaður með Mc. gráðu í umhverfisfræði frá Háskóla Íslands. Hann mun sjá um rannsóknir tengdar mengun, fiskeldi og kræklingarækt og rannsóknir á svæðinu vegna sjálfbærrar nýtingar, svo sem ferðamennsku.

Í gær fannst skordýr af ættbálki skortíta (Hemiptera) í glugga á Ísafirði (mynd 1). Dýrið er af tegundinni Corizus hyoscyami og er rautt og svart að lit líkt og önnur skyld skordýr. Tegundina er hinsvegar hægt að þekkja á því hvernig mynstur litirnir mynda, hve „loðið“ það er og fjölda æða á aftari hluta framvængjanna.

Tegundin er ekki íslensk en hefur líklega komið með plöntum eða jarðvegi til landsins. Eins og aðrar tegundir af ættbálki Hemiptera hefur dýrið stungu munnlimi sem það notar til að sjúga safa úr plöntum. Það er þó ekki talið plága. Tegundin kýs sendið búsvæði og er frekar algeng um alla Evrópu. Fullorðið dýr er um 10 mm. Ungu dýrin líkjast foreldrunum en eru gul-græn á litin og kallast gyðlur (sjá mynd 3).Fullorðin dýr fara á kreik í september og dveljast á veturna á milli fallinna laufa. Corizus hyoscyami er kölluð „kanil skortíta“ á hollensku vegna lyktar sem dýrið gefur frá sér.

Mynd/picture 2. Fullorðið dýr í náttúrulegu umhverfi (mynd/picture Tristan Bantock).

Mynd/picture 3. Gyðla/nymph (Corizus hyoscyami) (mynd/picture Tristan Bantock).

An insect of the order Hemiptera, better known as “true bugs” was found yesterday on a window shelf in Ísafjörður (picture 1). The species Corizus hyoscyami is similar to other bugs because of the red- black colour but can be distinguished from other species by its back pattern, amount of “hairs” and number of veins on its apical forewing membrane.

Corizus hyoscyami is not an Icelandic species but was probably introduced with some plants or bag of soil. This species, like all hemipterans, has a piercing mouth used to suck sap from a wide range of plants but is not considered a pest. It prefers sandy habitat and is quite common in all Europe. Adult size is around 10 mm. Young look similar to the adult (exopterygotes) but their colour is yellow-green and they are called nymphs (see picture 3). Adults appear around September and overwinter between leaf litter. Corizus hyoscyami is called Cinnamon bug in Dutch because of its peculiar smell.

Tíu silkitoppur (Bombycilla garrulus) sáust í Bolungarvík á laugardaginn og ein í Súðavík á föstudaginn. Silkitoppur hafa verið að sjást víða um land frá því um mánðarmótin.

Silkitoppa er norðlæg tegund, verpir í barrskógum í Skandinavíu, Rússland, Síberíu og N-Ameríku. Hún flækist stundum til Íslands og þá oft í stórum flokkum.

Svandís Reynisdóttir sá tíu silkitoppur (Bombycilla garrulus) í Fremri Gufudal fyrr í dag. Fregnir hafa einnig borist af því að silkitoppur hafi sést við Mýrar í Dýrafirði fyrr í þessari viku. Silkitoppur hafa áður sést á Vestfjörðum og þá síðla hausts.

Sólveig kom með haftyrðil (Alle alle) til Náttúrustofunnar í gær. Hún og faðir hennar fundu fuglinn upp í bæ en það amaði ekkert að honum. Þau fóru síðan með hann niður að sjó og slepptu honum þar.

Haftyrðill er einn stærsti svartfuglastofninn í Norður-Atlantshafi. Hann var varpfugl hér á landi en þetta voru fá pör. Hann kemur til landsins að hausti og geta t.d. verið stórir hópar út af Austfjörðum. Hér á Vestfjörðum sjást yfirleitt nokkrir í vetrartalningum í kringum áramót. Haftyrðill finnst stundum upp á þurru landi og hafa þeir þá líklega borist undan vindi.

Út er komin ársskýrsla Samtaka náttúrustofa (SNS) fyrir árið 2009. Skýrslan inniheldur umfjöllun um starfsemi náttúrustofa, sem eru sjö talsins og dreifðar um landið. Þetta er í fyrsta sinn sem SNS gefur út sameiginlega ársskýrslu fyrir allar náttúrustofurnar en hún sýnir svo ekki er um að villast að á náttúrustofunum er unnið mikilvægt, fjölbreytt og áhugavert starf í tengslum við rannsóknir, fræðslu og ráðgjöf um náttúrutengd málefni.

Skýrslan, sem er um 60 síður að lengd, er aðgengileg á netinu, bæði í skjáupplausn, 2,71 Mb (hér) og í prentupplausn, 48,6 Mb (hér) svo og á heimasíðu Samtaka náttúrustofa www.sns.is og á heimasíðum einstakra náttúrustofa. Þeim sem vilja eignast prentað eintak af skýrslunni er bent á að hafa samband við Samtök náttúrustofa eða næstu náttúrustofu.

Náttúrustofa Vestfjarða óskar eftir að ráða líffræðing í fjölbreytt starf með áherslu á sjávarrannsóknir. Starfið verður í starfsstöð Náttúrustofunnar í Vesturbyggð.

Umsóknir með upplýsingum um menntun og starfsferil sendist til Náttúrustofu Vestfjarða, Aðalstræti 21, 415 Bolungarvík, eða á netfangið the@nave.is fyrir mánudaginn 1. nóvember 2010.

Nánari upplýsingar veitir Þorleifur Eiríksson, forstöðumaður, í síma 456-7005 eða 892-6005 eða the@nave.is

Sýning um aðdraganda byggingar og jarðfræði Bolungarvíkurganga opnar í Náttúrugripasafni Bolungarvíkur 25 sept 2010, sama dag og göngin opnast.

Á sýningunni eru veggspjöld og myndir um margvíslegt efni tengt Óshlíðinni og jarðgöngum.

Auk þess eru "jarðgöng" á sýningunni, sem menn geta gengið um og skoðað steina og fleira tengt jarðfræði og byggingu jarðganganna.

Síðast liðinn laugardag (3. september 2010) fann Magnús Einarsson íshelli í Hattardal. Magnús var ekki með myndavél þennan dag en fór daginn eftir ásamt Cristian Gallo og David Fossati og voru þeir þá vopnaðir myndavélum. Þeir tóku mikið af myndum og má sjá myndir Magnúsar á slóðanum hér fyrir neðan. Í gær (9. september) fóru Magnús og Böðvar Þórisson að hellinum og gerðu nokkrar mælingar.Myndir Magnúsar: http://public.fotki.com/meuntitled/2010/ice-cave-hattardalu/

Hellirinn var mældur með fjarlægðarmæli og reyndist hann vera 170 m langur. Hæðin á munnanum er u.þ.b. 10 m en hún var ekki mælt nákvæmlega. Lofthæðin í miðjunni fer líklega aldrei undir 5 m. Breidd munnans var 12 m en hellirinn er líklega eitthvað þrengri þegar innar er komið. Hellirinn er opinn í báða enda og er gólfið í honum þakið grjóti, sumt frekar laust. Lítill lækur seytlar í gegnum hellirinn og var vatnið í honum 4°C heitt fyrir neðan hann en 8°C fyrir ofan hann. Það var mikil bráðnun þennan dag og leysingjavatnið var það mikið að það lækkaði hitastigið í læknum. Uppi á brúninni, fyrir ofan hellinn, er u.þ.b. 600 m löng lægð, 2-5 m að dýpt og breidd. Í lægðinni voru nokkrir pollar og einn þeirra líklega 2 m djúpur. Í þessa lægð safnast sennilega talsverður snjór yfir vetur sem líklega fæðir lækinn er rennur í gegnum hellirinn. Þetta er líklega ástæðan fyrir myndun hellisins en auðvitað kunna að vera á því aðrar skýringar.

Þetta er ekki í fyrsta skipti sem íshellir finnst á þessum stað en árið 1963 fann Ágúst Leós ásamt frænda sínum Leó Kristjánssyni íshelli á sama stað. Sá hellir var líklega með hærri lofthæð en sá sem nú fannst en samt líklega styttri. Hellirinn náði alla leið upp í fjallsbrúnina og endaði þar með smá opi. Hellirinn fannst 1963 og var hruninn 1965. Grein um hellirinn frá 1963 má finna í tímariti Jöklarannsóknarfélagi Íslands: Jökull, III, 15. ár, 1963, bls 121-124. Ágúst Leós. Haft var samband við Leó Kristjánsson sem sendi okkur þessar myndir frá árunum 1963-65. Sumar birtust í tímaritinu Jökli.

Náttúrustofan vill benda fólki sem hefur í hyggju að skoða hellinn að hrunhætta er í honum sérstaklega við munna hans. Einnig er grjótið í golfinu laust en ef varlega er farið þá ætti vera auðvelt að ganga í gegnum. Hjálmar og regnhlífar eru fínn búnaður sérstaklega þegar er svona hlýtt. Ljós er ekki nauðsynlegt en ekki verra.

Nokkuð hefur borið á því á Vestfjörðum og reyndar víðar um landið að berjabrekkur eru brúnar að sjá. Þrátt fyrir að þurrkar hafi verið miklir á landinu er ekki hægt að kenna þeim um ryðbrúna litinn heldur er sökudólgurinn líklega að mestu lirfa birkifetans (Rheumaptera hastata).

Á vef Náttúrufræðistofnunar Íslands segir um birkifetann: „Birkifeti telst með fallegri fiðrildum hér á landi og með stærri fetum. Vængirnir eru dökkir, svarbrúnir með flóknu mynstri af ljósum saumum. Bolurinn er líka mjög dökkur. Mynstrið er breytilegt og saumarnir misljósir, stundum nær hvítir en stundum mun dekkri og lítt áberandi á dökkum vængjunum. Lirfurnar eru nær svartar, nokkuð gljáandi, með ljósari blettum á hliðunum“ (http://www.ni.is/poddur/nattura/poddur/nr/1189). Fiðrildi birkifetans er á ferli fyrri part sumars en lirfurnar fara að sjást í júlí. Lirfan lifir á laufi og étur aðallega birki en einnig bláberja-og aðalbláberjalyng. Hann étur alla blaðgrænu úr laufinu en eftir verður æðvefur sem er ryðbrúnn. Berin geta náð að þroskast áður en lirfan kemur. Lirfurnar éta yfirleitt ekki berin. En þessi plága hefur góða hlið þar sem mófuglar komast í feitt þar sem lirfurnar eru.

Þessar skemmdir eru í fæstum tilfellum varanlegar. Plágan gæti herjað á sama stað árið eftir þar sem lirfan púpar sig og lifir þannig af veturinn og vaknar sem fiðrildi að vori. Hart frost á auða jörð gæti slegið nokkuð á stofninn.

Tvær tegundir af brúsum (Gaviidae) verpa hér á landi, himbrimi (Gavia immer) og lómur (Gavia stellata). Himbriminn verpir aðallega á hálendinu en það má sjá hann út á sjó bæði sumars og veturs. Í ár reyndi hann varp við Syðradalsvatn í Bolungarvík í fyrsta sinn svo vitað sé og kom hann upp einum unga. Einnig verpir á sama stað lómur en hann er aðallega á láglendinu. Þó þessar tegundir séu skyldar þá kemur þeim ekki allt of vel saman yfir varptímann því báðar tegundir eru mjög óðalsríkar.

Guðmundur Bjarnason tók mynd af himbrimum upp á Helluvatni við Flókalund og lómum á lítilli tjörn við Vatnsdalsvatn nú í sumar.

Í dag, 11. ágúst flutti dr. Þorleifur Eiríksson, forstöðumaður Náttúrustofu Vestfjarða erindið „Karlinn ræður engu og konan veit ekki hvað hún gerir" í tilefni Ástarvikunnar í Bolungarvík. Í erindinu fjallaði dr. Þorleifur um makaval og þær aðferðir sem ýmsar dýrategundir nota til að ganga í augun á einstaklingum af gagnstæða kyninu. Dr. Þorleifur varpaði upp mjög skemmtilegri mynd af þróun slíkra aðferða og notaði eigin rannsóknir til sönnunar á að þessar aðferðir eru bæði flóknar og kostnaðarsamar.

Fyrirlesturinn var mjög vel sóttur og voru gestir um 60. Það er því greinilegur áhugi í Bolungarvík fyrir að kynna sér þróun makavals og var mikið spurt í lok erindisins. Dr. Þorleifur benti hinsvegar á að hann væri enginn sérfræðingur í makavali mannskepnunnar en gæti þó með fullri vissu sagt, sem og urðu hans lokaorð, að þetta virkar!

Það er vel þekkt að skordýr eiga það til að berast til landsins með einhverjum af þeim fjölmörgu innfluttu matvælum sem berast hingað á degi hverjum. Á dögunum var það óvæntur innflytjandi af tegundinni Noctua pronuba, öðru nafni Gulygla, sem fannst í vörusendingu í Samkaup á Ísafirði.

Fiðrildið var nokkuð stórt eins og sjá má á meðfylgjandi mynd, en vænghaf þessarar tegundar getur orðið allt að 6 cm.

Gulygla er útbreidd frá miðbiki Skandinavíu suður til N-Afríku en hún finnst einnig á Íslandi bæði sem flækingur og villt íslensk tegund. Íslenska tegundir er minni en sú erlenda en telst þó með stærstu íslensku fiðrildunum. Íslenska gulyglan virðist laðast að gróðurhúsum á jarðhitasvæðum.

Lirfur Gulyglunnar dvelja neðanjarðar yfir daginn en fara út á næturna og nærast á jurtkenndum plöntum og grasi.

Á meðfylgjandi mynd má sjá fjórar gerðir fiðrilda sem finnast á Íslandi.

- Efri röð til vinstri: Lyngfeti (Eupithecia nanata)

- Efri röð til hægri: Birkifeti (Rheumaptera hastata)

- Neðri röð til vinstri: Gulygla (Noctua pronuba)

- Neðri röð til hægri: Silfurygla (Syngrapha interrogationis)

7.júlí 2010

Silfurygla kemur í ljós

Silfurygla (Syngrapha interrogationis) er frekar sjaldgæf fiðrildategund á Íslandi en nokkuð algeng í Evrópu, Asíu og Norður Ameríku. Silfuryglan hefur fundist í flestum landshlutum á Íslandi að miðhálendinu undanskildu. Fullorðin ygla byrjar að fljúga í byrjun júlí og verpir svo eggjum sem þroskast í lirfur. Lirfurnar leggjast í vetrardvala og vaxa áfram að vetri liðnum, en aðalfæða þeirra er bláberjalyng og beitilyng.

Á dögunum fannst Silfurygla í einni af ljósgildrum náttúrustofunnar sem lagðar hafa verið í nágrenni Bolungarvíkur í sumar. Ygluna má sjá á meðfylgjandi myndum.

5.júlí 2010

Bræðurnir Sigurgeir og Elmar Atli Garðarsynir tóku meðfylgjandi myndir af hvítum skógarþresti (albínóa) í garði í Súðavík um liðna helgi. Hvítir eða albinóa fuglar sjást af og til hér á landi en t.d. sást hvítur stelkur á Ísafirði í nokkur ár og var kallaður Nói albinói. Eitt árið voru þeir reyndar orðnir þrír.

25. júní 2010

Þjóðminjaverðir Norðurlandanna funduðu á Ísafirði helgina 26. - 27. júní. Þetta var árlegur fundur þeirra, þar sem þeir bera saman bækur sínar og skiptast á upplýsingum um hvað sé helst á döfinni í hverju landi fyrir sig.

Móttökuathöfn fór fram í Ósvör að þessu sinni og buðu þær Albertína Elíasdóttir frá Ísafjarðarbæ og María Elísabet Jakobsdóttir frá Bolungarvíkurkaupstað gestina velkomna til Vestfjarða.

Safnverðir í Ósvör voru svo ljónheppnir að þeim tókst að útvega úrvals vestfirskan hákarl rétt þegar gestina bar að garði og gerðu gestirnir honum góð skil.

Um 20 manns sátu fundinn að þessu sinni.

21. júní 2010

Reynir Skarsgaard tók þessar myndir hér fyrir neðan af álftarfjölskyldu í Skálavík. Árni Þór tók mynd af toppandarkollu með hreiður á frekar óvenjulegum stað eða inn í fjárhúsi á Alviðru í Dýrafirði.

8. júní 2010

Æðarkóngur á Ísafirði

Þorleifur Ágústsson tók mynd af þessum æðarkóngi (Somateria spectabilis) á Ísafirði í gærdag (17. júní). Það hafa sést tveir æðarkóngar í æðarvarpinu við Ísafjarðarflugvöll núna í júní. Einnig hafa verið upp í tveir æðarkóngar í varpinu á Litleyri við Bíldudal í vor.

Mynd: ÞA 2010

16. júní 2010

Góð mæting á dag hinna villtu blóma

Dagur hinna villtu blóma var haldinn hátíðlegur síðasta sunnudag (13.06.2010). Um er að ræða árlegan viðburð sem skipulagður er af flóruvinum Boðið var uppá fría leiðsögn á 16 stöðum á landinu (sjá nánar á http://floraislands.is/blomdag.htm). Starfsmenn Náttúrustofunnar sáu um leiðsögn á Hólmavík og Ísafirði. Þátttakan var góð í ár 8 manns hittust til að skoða plöntur á Hólmavík en 17 manns á Ísafirði. Hér fyrir neðan eru nokkrar myndir frá plöntudeginum á Ísafirði en því miður gleymdist myndavélin á Hólmavík.

15. júní 2010

Skemmdir unnar á mikilvægu rannsóknatæki í eigu Náttúrustofu Vestfjarða

Náttúrustofa Vestfjarða hefur undirbúið rannsóknir á skordýralífi umhverfis Þiðriksvallavatn við Hólmavík á Ströndum. Því miður hefur óprúttnum skemmdarvörgum þótt of freistandi að sjá fiðrildagildru sem staðsett er innan griðingar Orkubús Vestfjarða og gripið til þess ráðs að grýta hana – líklegast með það að markmiði að brjóta dýra ljósaperu sem lokkar til sín fiðrildin. Fiðrildagildran var sett upp til að safna upplýsingum um hvaða skordýr eru á ferli á því svæði sem hún er.

Ekki er nóg að rannsóknatæki séu skemmd, heldur skal á það bent að með þessu er verið að skemma rannsókn sem byggir á því að sýnum, í þessu tilfelli fiðrildum, sé safnað yfir langan tíma.

Starfsmönnum Náttúrustofu þykir miður að ekki skuli vera hægt að stunda slíkar rannsóknir án þess að eiga á hættu að skemmdarvargar sjái sig knúna til að skemma.

Upplýsingar um skordýr þessa fyrstu viku rannsóknarinnar eru því ónothæfar og er það mjög slæmt fyrir rannsóknina í heild sinni.

9. júní 2010

Dagur hinna villtu blóma

Á sunnudaginn 13. júní verður haldinn „Dagur hinna villtu blóma“. Dagurinn er skipulagður af Flóruvinum í samvinnu við ýmsa aðila, meðal annars Náttúrustofu Vestfjarða. Farið verður í gönguferð og skoðaðar verða plöntur og blóm sem á finnast á leiðinni. Gott er fyrir áhugasama að hafa með stækkunargler og greiningarbók. Annars er nóg að koma með góða skapið og njóta þess að fá sér göngutúr í náttúrunni og fræðast vonandi lítið eitt í leiðinni.

Á Hólmavík verður farið frá sundlauginni kl. 14 undir leiðsögn Hafdísar Sturlaugsdóttur hjá Náttúrustofu Vestfjarða.

Á Ísafirði verður farið frá bílastæðinu við tjaldstæðið í Tunguskógi kl. 14. Leiðbeinendur verða Kristjana Einarsdóttir og Cristian Gallo.

7. júní 2010

Fiðrildi og önnur smádýr

Náttúrustofan safnar upplýsingum um smádýr bæði með vöktun og upplýsingum frá áhugamönnum.

Í fyrra (2009) bárust til dæmis margar tilkynningar um þistilfiðrildi á Vestfjörðum. Þessar fallegu myndir (sjá neðar) tók Vífill Sverrisson af þistilfiðrildum sem hann sá þann 3. júní 2009 á Hvallátrum við Látrabjarg.

Verði einhver var við þessi fiðrildi eða önnur óvanaleg smádýr eru þeir hvattir til að láta Náttúrustofuna vita (nave@nave.is eða í síma 456 7005). Best væri ef hægt væri að ná eintaki af dýrinu eða mynd svo möguleiki sé á að greina það.

25. maí 2010

Eyafjallajökull hefur heldur betur róast frá því sem var fyrir nokkru síðan og vonast menn til að gosið sé nú loks afstaðið. Náttúrugripasafni Bolungarvíkur hefur borist sýnishorn af öskunni og eru allir eldgosaáhugamenn boðnir velkomnir á safnið þar sem þeir geta handleikið og rannsakað öskuna upp á eigin spýtur.

Það var Gísli Eiríksson sem færði Náttúrugripasafninu brot af þessari gríðarlega áhrifamiklu ösku.

Vilhjálmur Örn Vilhjálmsson tók þessar myndir af gosstróknum úr Fljótshlíðinni á síðustu dögum gossins

7. maí 2010

Auknar aðgerðir gegn alaskalúpínu og skógarkerfli?

Nú í apríl síðastliðin var gefin út skýrsla sem ber nafnið „Alaskalúpína og skógarkerfill á Íslandi, útbreiðsla, varnir og nýting”. Skýrslan er niðurstaða vinnu að tillögum aðgerða til að stemma stigu við útbreiðslu alaskalúpínu og skógarkerfils hér á landi. Skýrslan var unnin af starfshópi frá Náttúrufræðistofnun Íslands og Landgræðslunni að beiðni umhverfisráðherra.

Í skýrslunni er m.a. bent á að alaskalúpína og skógarkerfill séu fyrstu dæmin um ágengar* plöntutegundir sem hafa byrjað að breiðast út hér á landi. Enn fremur er bent á að hér hafi hömlur á innflutningi og notkun framandi tegunda verið litlar.

Starfshópurinn leggur til að hætt verði dreifingu alaskalúpínu í landinu nema á skilgreindum landgræðslu- og ræktunarsvæðum og strax í ár verði hafist handa við að uppræta bæði alaskalúpínu og skógarkerfil á svæðum ofan 400 m hæðar og í þjóðgörðum og friðlýstum svæðum.

Skýrsluna má finna á eftirfarandi slóð:

http://www.ni.is/media/midlunogthjonusta/utgafa/Lupinuskyrsla.pdf

*Margar framandi tegundir geta orðið ágengar í nýjum heimkynnum þótt þær hafi ekki verið það í sínum upprunalegu heimkynnum. Þetta stafar meðal annars af því að í nýju heimkynnunum eru ekki þeir óvinir eða samkeppnistegundir sem tegundin þurfti að eiga við í upprunalegu heimkynnunum. Á hverju ári valda ágengar tegundir miklu tjóni. Bæði skaða þær lífríki en einnig hafa þær í för með sér mikinn fjárhagslegan kostnað fyrir löndin sem þær setjast að í.

4. maí 2010

Mandarínönd á Ísafirði

Mandarínsteggur (Aix galericulata) sást síðastliðinn föstudag (30. apríl) á tjörn inn í Engidal á Ísafirði. Árný Herbertsdóttir náði nokkrum myndum af honum og má sjá þær hér til hliðar.

Mandarínönd verpur í A-Asíu en stofninn hefur verið á niðurleið í Kína og austur Rússlandi vegna eyðileggingar á búsvæðum og mikils útflutnings á tegundinni. Mandarínöndin hefur verið flutt til Evrópu og þar hefur hún sloppið úr haldi og myndað varpstofn. Í byrjun 20 aldar var varpstofninn í Bretlandi um 1000 pör. Þessi steggur er líklega að koma frá Bretlandi í fylgd með farfuglunum.

Myndir: Árný Herbertsdóttir 2010.

3. maí 2010

Krían komin til Vestfjarða.

Ein kría sást í Bolungarvík 30. apríl og 1. maí. Í gær (2. maí) sáust 16 kríur í Önundarfirði. Eru þetta líklega fyrstu kríurnar sem sjást á Vestfjörðum þetta árið.

Mynd BÞ

Spói sást 1. maí í Bolungarvík og einnig voru komnir jaðrakanar.

29. apríl 2010

Heiðlóan er komin til Bolungavíkur, Arngrímur Kristinsson sá lóu við Minni-Hlíð í gær. Þau Elínbjörg og Bergsveinn á Mýrum í Dýrafirði sáu máríuerlu í fjárhúsunum, í fyrradag, einnig hafa þau séð hrossagauk, þúfutittling og spóa. Katrín Gunnarsdóttir á Þingeyri sá máríuerlu og heyrði í hrossagauki. Ekki er vitað úr hvaða höfuðátt heyrðist í hrossagauknum.

28. apríl 2010

Ný bjalla á Vestfjörðum

Bæði fullorðnar bjöllur og lirfur af tegundinni Trogoderma angustum hafa fundist nýlega á Vestfjörðum. Þessi tegund er framandi tegund sem hefur dreifst um Evrópu og hefur verið að stinga sér niður hér á landi. Bjöllurnar eru ílangar og egglaga um það bil 2,5 til 4 mm á lengd. Bakið er svarbrúnt með hvít-gullnum línum. Lirfan er næstum jafn stór bjöllunni en með gulleitan lit og mikið af hörðum “hárum”.

Þessi bjöllutegund getur fjölgað sér mjög hratt og fullorðnir einstaklingar finnast oft í gluggakistum en lirfurnar í skúffum og skápum eldhúsinnréttinga eða bak við gólflista, flísar eða parket. Fæðuval tegundarinnar er fjölbreytt en hún getur valdið skaða komist hún í textílefni eða skinnband gamalla bóka. Þá sækir hún einnig í dýrahami, harðfisk og þurrkað kjöt.

Some adult beetle and larvae of the species Trogoderma angustum were newly found in Westfjords. This is an exotic species well distributed in Europe but has been found in some places in Iceland. The adults have an elongate- oval body of circa 2,5 to 4 mm long and a brown color with up to 3 white-golden stripes. The larva has instead a yellowish body color with a lot of hard hairs.

This type of beetle reproduces very fast and adults are often found in window shelves. Larvae instead are mainly found in kitchen closets and behind baseboards. This species has a variable diet sof old books or every type of skin like fur.

Myndin er tekin af slóðinni fyrir neðan

Meiri upplýsingar má finna a hér/ For more info:

http://www.padil.gov.au/

26. apríl 2010

Myndir frá degi umhverfisins

Dagur umhverfisins var haldinn hátíðlegur um allt land þann 25. apríl síðastliðinn en á þeim degi árið 1762 fæddist Sveinn Pálsson, fyrsti íslenski náttúrufræðingurinn. Í tilefni að deginum var farið í fjöruferð og voru allir velkomnir. Þar sem dagur umhverfisins í ár var tileinkaður líffræðilegri fjölbreytni var ákveðið að skoða þangfjöru en í þeirri fjörugerð er fjölbreytnin sýnileg á öllum tímum árs. Hér fylgja nokkrar myndir sem teknar voru af því tilefni.

Áður en farið var í fjörunna hélt Þorleifur tölu um fjörur og dag umhverfisins.

Yngri þátttakendurnir nenntu ekki alveg að hlusta eins lengi

og þeir fullorðnu svo þeir byrjuðu bara að líta í kring um sig.

Krakkarnir voru duglegir að safna lífverum í fiskabúrið.

Verið að fylgjast með förum sniglanna (sumir voru að sleppa).

Sumir létu sig ekki muna um að vaða inn í þarahrúguna innan um stórgrýtið.

Jæja þá er þetta búið og best að losa úr fötunni.

Það eru óneitanlega fallegar margar lífverurnar sem finnast í fjörunni.

21. apríl 2010

"Vorið er komið - margt er að varast"

Nú er sumarið alveg að koma til okkar og kemur núna 22. apríl eða á fimmtudag. Sumrinu fylgir að náttúran vaknar af vetrardvala. Við erum þegar farin að sjá að farfuglarnir eru að týnast til landsins og gróðurinn er byrjaður að lifna við. Þannig eru ekki margir dagar í það að vetrarblómið blómstri og krækilyngið er komið með blómknappa.

En það eru ekki allar plöntur taldar æskilegar í náttúru Íslands. Ágengar plöntur eru skilgreindar þær plöntur sem geta breitt úr sér um stór svæði á tiltölulega skömmum tíma. Þær tegundir sem skilgreindar eru ágengar tegundir í náttúru Íslands eru alaskalúpína en tegundirnar bjarnarkló (tröllahvönn) og kerfill geta orðið ágengar. Menja von Schmalensee og Róbert Stefánsson tóku saman hefti um Ágengar tegundir í Stykkishólmi en þar er að finna ýmsan fróðleik um ágengartegundir (http://www.nsv.is/NSV_skyrslur/Agengar%20plontur%20i%20Stykkisholmi,%20uppsett%20skyrsla,%20lokaeintak,%20netupplausn.pdf). Einnig hefur Náttúrufræðistofnun Íslands gefið út skýrslu til umhverfisráðherra um „Alaskalúpínu og skógarkerfil á Íslandi“. (http://www.ni.is/media/midlunogthjonusta/utgafa/Lupinuskyrsla.pdf )

Tilgangur þessa greinarkorns er að vekja athygli á því að ekki er hættulaust að umgangast allar plöntur sem vaxa hér á landi. Flestir hafa heyrt um berserkjasveppinn fallega sem menn fóru flatt á að neyta enda er hann eitraður. Fleiri plöntur geta haft skaðleg áhrif t.d. hvönnin og þá sérstaklega Bjarnarkló (tröllahvönn, hestahvönn). Þessar plöntur líkjast venjulegri ætihvönn en er miklu stórvaxnari og getur fullvaxin planta náð 2-3 m að hæð. Á heimasíðu Magnúsar Jóhannssonar læknis og prófessors í lyfjafræði (http://notendur.hi.is/magjoh/almfr/eitran/risahvan.htm) segir meðal annars um risahvannir;

Risahvannir eru eitraðar á þann hátt að berist safi úr blöðum eða stönglum á húð, veldur það ljósertiexemi. Í safa plöntunnar eru efni (einkum efnið psoralen) sem sogast fljótt inn í húðina og valda því að hún verður ofurviðkvæm fyrir útfjólubláu ljósi. Við minnstu birtu fær viðkomandi annars stigs bruna með vessandi blöðrum og sárum sem oft eru í rákum eða skellum þar sem plöntusafinn straukst eða draup á húðina en slíkt kallast ljósertiexem. Útbrotin koma oftast 5-18 klst. eftir sólbað og eru verst eftir 1½ til 2 sólarhringa. Húðin er viðkvæm í nokkrar vikur og eina ráðið er að verja viðkomandi húðsvæði fyrir ljósi en það getur verið erfitt t.d. í andliti. Þegar brunasárin hafa gróið skilja þau oftast eftir brúna bletti sem geta verið mörg ár að hverfa. Slysin verða þegar fólk er að klippa eða grisja plönturnar eða við leik hjá börnum, t.d. ef þau nota hola stöngla plöntunnar fyrir blásturspípur.

Frekari fróðleik um risahvannir má fá á heimasíðu Náttúrufræðistofnunar (http://www.ni.is/grodur/rannsoknir/agengartegundir/risahvannir)

Ég mæli því með, að þar sem þessar hvannir eru í görðum manna verði þær fjarlægðar hið fyrsta. Best er að fjarlægja þær, nú þegar þær fara af stað eftir veturinn.

Hafdís Sturlaugsdóttir, Náttúrustofu Vestfjarða.

Bjarnarkló við húsvegg í Stykkishólmi (mynd Róbert Stefánsson)

25. apríl 2010

Árið 2010 er ár líffræðilegrar fjölbreytni samkvæmt ákvörðun Sameinuðu Þjóðanna og ákvað Umhverfisráðuneytið að tileinka dag umhverfisins í ár þessum málaflokki.

Dagur umhverfisins er haldinn 25. apríl ár hvert en þann dag árið 1762 fæddist Sveinn Pálsson, fyrsti íslenski náttúrufræðingurinn.

Í tilefni dagsins býður Náttúrustofa Vestfjarða öllum til fjöruferðar í Ósvör.

Þar gefst tækifæri fyrir alla, unga sem aldna, til að finna sérfræðinga Náttúrustofunnar í fjöru og fræðast um margbreytileika fjörulífs og skoða fugla.

Fjöruferðin hefst kl. 11:00 og stefnt er að því að ljúka henni kl. 12:00

Sjóminjasafnið í Ósvör verður opið eftir fjöruferðina og er aðgangur ókeypis.

Sýnataka í þangfjöru Fuglalíf í Ósvör

11. apríl 2010

Farfuglafréttir

Heiðlóan er komin til Vestfjarða. Í gær sáust nokkrar í Önundarfirði og í Dýrafirði sá Sighvatur frá Höfða í Dýrafirði þær fyrstu rétt fyrir kl. 10 í gærmorgunn.

Tildrur og stelkar sáust einnig í Önundarfirði í gær og ein sandlóa. Í dag voru fyrstu stelkarnir mættir til Bolungarvíkur ásamt þremur tildrum.

Þrír gráhegrar sátu á sjókví í Súðavík þann 10. apríl. Einn glóbrystingur hefur verið að sjást síðustu vikur í garði í Súðavík (sjá mynd).

Mynd: Þórður Sigurðsson Súðavík.

Ein litmerkt sandlóa frá Dýrafirði sást þann 10. apríl við strönd Normandí (norðurströnd Frakklands). Þetta er kvenfugl sem var merktur við Sveinseyri við Dýrafjörð sumarið 2007.

8. apríl 2010

Páskaleikurinn á Náttúrugripasafninu

Um páskahelgina nánar tiltekið dagana 1. 3. og 4. apríl var haldinn páskaleikur á Náttúrugripasafninu. Leikurinn var fyrir yngri gestina og þurftu þeir að ljúka nokkurskonar getraun með því að nýta sér safnið. Leikurinn var miserfiður eftir aldri en alls tóku 25 krakkar þátt í honum. Verðlaunin voru í tengslum við sýningargripi safnsins en þar sem ekki er hægt að gefa sýningargripina voru eggin úr súkkulaði. Það var gaman að sjá hvað krakkarnir voru duglegir að leysa þrautirnar og viljum við senda þeim bestu þakkir fyrir þátttökuna. Einnig viljum við þakka þeim fullorðnu sem komu að heimsækja okkur fyrir komuna og vonum að þið hafið öll átt gleðilega páska.

25. mars 2010

Fimmtudaginn 25. mars n.k. kl. 12:15 - 12:45 flytur Guðbjörg Ásta Ólafsdóttir, líffræðingur á Rannsókna- og fræðasetri Háskóla Íslands á Vestfjörðum, erindi sem hún nefnir: "Uppeldisstöðvar þorskseiða" Öllum er velkomið að fylgjast með fyrirlestrinum. Sjá nánar í meðfylgjandi auglýsingu.

17. mars 2010

Köfun að bátsflaki í Álftafirði

Ragnar Edvardsson minjavörður Vestfjarða og Ragnar H. Guðmundsson frá Bolungarvík köfuðu niður að bátsflaki í Álftafirði í Ísafjarðardjúpi þann 14. mars. Tilgangur ferðarinnar var að athuga ástand flaksins og skrá staðsetningu þess en öll skipsflök eða hluta úr þeim njóta verndar samkvæmt þjóðminjalögum (107/2001). Teknar voru myndir í ferðinni og má sjá nokkrar hér fyrir neðan.

Flakið er af norskum hvalveiðibát (skútu) sem sökk í kringum 1900. Báturinn er tiltölulega heillegur eftir 100 ár í sjó eins og sést á myndunum. Verið er að safna frekari upplýsingum um bátinn en verkið er stutt á veg komið.

Á myndunum má sjá talsvert dýralíf en skipsflök eru vinsæl til köfunar t.d. vegna dýralífsins. Á einni myndinni hefur Náttúrustofan greint helstu dýrahópa.

Á þessum myndum má sjá skutinn á bátnum.

Hvalbein. Nokkrir dýrahópar.

2. mars 2010

Fuglafréttir

Gráhegrar hafa verið að þvælast í Súðavík í allan vetur og sáust þrír saman fyrir þremur dögum. Á Þingeyri var svarþrastapar og einn gráþröstur í mat fyrir helgi hjá Katrínu Gunnarsdóttur.

Mynd: BÞ 2007, svarþröstur í Bolungarvík.

Tvær duggendur sáust inn í botni Skutulsfjarðar í gær. Þær hafa ekki verið hér í vetur svo hugsanlega eru hér um að ræða farfuglar en þær væru þá frekar snemma á ferðinni.

Tjaldar (um 60 fuglar) hafa verið í allan vetur við Tunguársós í Skutulsfirði og nokkrir í Dýrafirði. Í gær sáust nokkrir tjaldar í Önundarfirði og þeim hafði fjölgað í Dýrafirði. Hugsanlega voru þetta fuglar frá Skutulsfirði en tjaldar sem hafa vetursetu í Evrópu ættu að fara koma á næstu dögum til landsins.

1. mars 2010

Á dögunum var undirritaður samningur milli Melrakkasetursins í Súðavík og Vaxtarsamnings Vestfjarða. Styrkurinn er til klasaverkefnis sem kallað er „Villt dýr að féþúfu" og er samstarfsverkefni milli Melrakkaseturs, Náttúrustofu Vestfjarða, Rannsókna- og fræðaseturs HÍ á Vestfjörðum, Vesturferða og Borea Adventures.

Um er að ræða samstarf um náttúrulífstengda ferðaþjónustu í kringum villt dýralíf á Vestfjörðum. Á Vestfjörðum eru óvenju fjölbreyttir möguleikar fyrir náttúrulífstengda ferðaþjónustu og mikill mannauður, þekking og reynsla sem mun nýtast vel í áframhaldandi uppbyggingu hennar. Refurinn hefur ekki verið tekjulind fyrir þjóðina í næstum hundrað ár heldur kostað sveitafélög milljónir á ári í langan tíma. Hugmyndin er að snúa þeirri stefnu við og gera Vestfirðingum kleift að hafa tekjur af tófunni á sjálfbæran hátt enda má kalla refinn einkennisdýr Vestfjarða.

Ferðaþjónustuaðilar á Vestfjörðum koma flestir að einhvers konar dýralífstengdum málum, s.s. vegna sjóstangveiði, fugla (Hornstrandir, Látrabjarg, Vigur), refa (Hornstrandir), selir sjást víða og hér er nokkuð um hvali. Ekkert annað landsvæði af sömu stærðargráðu hefur jafn auðveldan aðgang að eins mörgum áhugaverðum dýrahópum. Það er því mikilvægt fyrir alla hagsmunaaðila að vekja athygli á þeirri sérstöðu og nýta sér þá þekkingu sem hér er.

Samstarfsaðilar á Vestfjörðum og landsvísu taka þátt í norðurslóðaverkefni um þróun náttúrulífsferðamennsku á norðurslóðum, The Wild North, en það er samnorrænt verkefni, styrkt af NORA, NATA o.fl. (sjá www.thewildnorth.org). Félagar TWN framkvæma grunnrannsóknir og haldin eru námskeið og vinnufundir (workshop), sem eru sérstaklega miðuð að þörfum ferðaþjónustufyrirtækja og annarra hagsmunaaðila náttúrulífstengdrar ferðaþjónustu. Þróað verður vottunarkerfi sem nýtist ferðaþjónum í markaðssetningu ferða sinna. Þátttaka í TWN er mikilvæg fyrir uppbyggingu náttúrulífsferðaþjónustu í fjórðunginum og gerir okkur hæfari til að þróa okkar vöru og þjóna viðskiptavinum okkar.

Þátttakendur í verkefninu hafa trú á því að aukin verðmætasköpun sé fólgin í því að ná til þeirra fjölmörgu ferðamanna sem skipuleggja ferðir sínar gagngert til að sjá villt dýr og óspillta náttúru. Þetta er sá efniviður sem flestir hagsmunaaðilar á Vestfjörðum hafa upp á að bjóða til ferðamanna og telst helsta aðdráttarafl svæðisins. Sé rétt að málum staðið og ef fyrir liggur trygg vottun fyrir því að þjónustuaðilar hér stundi ábyrga og sjálfbæra ferðamennsku opnast aðgangur að þessum verðmæta hópi ferðamanna sem hefur lítið skilað sér hingað til þessa. Með því að stuðla að sjálfbærri þróun náttúrulífstengdrar ferðaþjónustu á Vestfjörðum má tryggja undirstöður greinarinnar, afkomu þeirra sem í henni vinna og varðveislu náttúruauðlinda til lengri tíma.

Styrkurinn mun koma sér mjög vel því nóg eru verkefnin, áætlað er að verkefnið taki 3 ár og er þegar byrjað að gera áætlanir fyrir næsta sumar.

1. mars 2010

25. febrúar 2010

Fimmtudaginn 25. febrúar n.k. kl. 12:15 - 12:45 flytur Ingvar Atli Sigurðssson, jarðfræðingur á Náttúrustofu Suðurlands, erindi sitt: "Hnyðlingar i íslenskum gosmyndunum."

Hægt er að fylgjast með fyrirlestrinum víða um land. Rétt er að vekja athygli á því að Reykhólar bætast við þá staði sem hægt er að fylgjast með erindinu.

23. febrúar 2010

Vestfirskir refir krufnir.

Melrakkasetur Íslands og Náttúrustofa Vestfjarða eru í samstarfi við Háskóla Íslands um krufningar á veiddum refum á Vestfjörðum. Um er að ræða tilraunaverkefni þar sem gerðar eru markvissar rannsóknir á veiddum refum í fjórðunginum og upplýsinga aflað, m.a. um stofngerð. Þær upplýsingar má síðan nota til að stjórna veiðum á refastofninum á svæðinu á hagkvæmari hátt en hingað til.

Verkefnið gengur út á að safna þeim dýrum til krufninga sem veidd eru á svæðinu, en þá verða sveitafélögin að fara fram á heilt dýr í stað þess að greiða fyrir skott eingöngu. Einnig þurfa að fylgja upplýsingar um skotstað og dagsetningu veiða.
Vorið 2009 var verkefnið kynnt fyrir öllum sveitafélögum á Vestfjörðum og hefur Súðavíkurhreppur þegar hafist handa og þar söfnuðust hátt í fjörutíu dýr á sl. ári.

Þessi dýr voru krufin í nýrri krufningaraðstöðu hjá Náttúrustofu Vestfjarða í febrúar 2010 og munu viðkomandi veiðimenn og sveitarfélag fá senda skýrslu þar sem fram kemur m.a. aldur og frjósemi dýranna, ásamt fleiri dýrum sem veidd voru annars staðar af landinu. Dýrin voru krufin af Páli Hersteinssyni og Ester Rut Unnsteinsdóttur, en þeim til aðstoðar var starfsfólk NAVE í Bolungarvík.

Af 38 dýrum voru 34 mórauð, 3 hvít og eitt „bleikt" (nokkuð sjaldgæft litarafbrigði). Ellefu kvendýr og 27 karldýr voru veidd, þar af voru 2 pör (4 dýr) af greni. Flest dýrin, eða 32, voru skotin innan Súðavíkurhrepps, tvö komu frá Bolungarvík og tvö af Höfðaströnd. Eitt dýr fannst í vegkanti í Ísafirði þar sem ekið hafði verið yfir það.

Meltingarfæri dýranna voru tekin og sett í frysti en innihald þeirra verður skoðað seinna. Hausar dýranna eru soðnir og tennur dregnar úr til aldursgreininga. Mælingar á hreinsuðum kjálkum hafa lengi verið stundaðar hérlendis sem erlendis og gefa ýmsar vísitölur um líkamsbyggingu. Fitulag dýranna var mælt en það er vísbending um líkamsástand og aðgang að fæðu.

Við framhald verkefnisins er samstarf við veiðimenn afar mikilvægt til að vel takist til og sem mestar upplýsingar fáist um refastofninn á Vestfjörðum og hægt sé að byggja upp nákvæman gagnagrunn um vestfirska refastofninn.

Frekari upplýsingar um verkefnið er að fá hjá Þorleifi Eiríkssyni hjá NAVE í s. 456 7005 og Ester Rut Unnsteinsdóttur hjá Melrakkasetrinu í s. 862 8219

28. janúar 2010

Fyrsti fjarfundafyrirlestur á vegum SNS á þessu ári verður í hádeginu þann 28. janúar næstkomandi. Að þessu sinni kemur fyrirlesturinn frá Náttúrustofu Austurlands og nefnist: "Æðarfugl Somateria Mollissima -Gerð og samsetning ungahópa-"

5. janúar 2010

Vetrartalning á Vestfjörðum að mestu lokið.

Hér fyrir neðan má sjá heildartalningu á norðanverðum Vestfjörðum en það verða birtar síðar fleiri talningar. Á norðanverðum Vestfjörðum var talið í: Bolungarík, Óshlíð, Skutulsfirði, Álftafirði, Súgandafirði, Önundarfirði og Dýrafirði.

Helstu niðurstöður: æðarfugl algengastur eða tæplega 8800 fuglar og hávellan næst algengust eða um 1700 fuglar. Flestar hávellur sáust í Súgandafirði eða 6-700 fuglar. Fjórir æðarkóngar sáust og voru tveir í Dýrafirði, einn í Súgandafirði og einn við brúna yfir Önundarfjörð. Einn gráhegri sást í Bolungarvík og einn Í Súðavík. Heildarfjöldi fugla svipaður og á síðasta ári og má nefna að aðeins munaði um 70 æðarfuglum á milli ára.

Æðarkóngur við Suðureyri 2006 (mynd BÞ).

Tegund	Samtals	Tegund	Samtals	Tegund	Samtals
Lómur	5	Straumönd	264	Rita	1
Himbrimi	1	Æðarfugl	8755	Haftyrðill	5
*Ógr. brúsi*	2	Gulönd	12	Teista	55
Dílaskarfur	146	Toppönd	408	Músarrindill	1
Toppskarfur	1	Fálki	2	Svartþröstur	3
*Ógr. skarfur*	49	Rjúpa	6	Skógarþröstur	2
Gráhegri	2	Tjaldur	67	Snjótittlingur	1121
Álft	1	Stelkur	10	Auðnutittlingur	10
Grágæs	1	Sendlingur	352	Hrafn	140
Stokkönd	817	Silfurmáfur	3	Æðarkóngur	4
Urtönd	4	Svartbakur	75	Helsingi	1
Rauðhöfðaönd	21	Hvítmáfur	595	Samtals fuglar	15.236
Skúfönd	4	Bjartmáfur	276	Fjöldi tegunda	37
Hávella	1667	Hettumáfur	7

Söðlasmiður fannst á Ísafirði

Skordýr af bjöllu tegundinni Carabus coriaceus, sem gæti kallast Söðlasmiður, fannst í Húsasmiðjunni rétt fyrir jól. Bjallan var hálfdauð þegar Aðalheiður Jóhannsdóttir fann hana. Líklega hefur skordýrið komið hingað með mosa sem notaður er til að halda raka á plöntum.

Leather beetle found in Ísafjorður

Skeggþernunni var gefin loðna að éta og síðan sleppt upp úr hádeginu í Bolungarvík. Hún sást síðast á flugi í átt að höfninni.